Rytwiany - sprawozdanie, 12–15 VII 2012

Sprawozdanie z konferencji w Rytwianach

Kategorie: konferencje, konferencje zorganizowane przez Projekt | Dodano: 16 lipca 2012 Dodane przez: Mateusz

Program:

przeglądaj / pobierz

Sprawozdania:

Sprawozdanie z konferencji dostępne jest tutaj.

KONFERENCJA W RYTWIANACH  DZIEŃ PIERWSZY

Konferencja rozpoczęła się o godzinie 16.30 w sali konferencyjnej Hotelu Rytwiany. Licznie zgromadzonych referentów i gości przywitał prof. Marek Derwich, przewodniczący komitetu organizacyjnego, prezes Wrocławskiego Towarzystwa Miłośników Historii Oddziału Polskiego Towarzystwa Historycznego. Po słowie wstępnym prof. Derwich zaprezentował obecnym główne założenia i cele oraz metody realizacji projektu Narodowego Programu Rozwoju Humanistyki pn. Dziedzictwo kulturowe po klasztorach skasowanych na ziemiach dawnej Rzeczypospolitej oraz na Śląsku w XVIII i XIX w.: losy, znaczenie, inwentaryzacja. Profesor przedstawił zespół koordynujący projekt i zachęcił zgromadzonych do współpracy przy jego realizacji.

Następnie rozpoczęto obrady, którym jako pierwszy przewodniczył prof. Tomasz Ciesielski. Wygłoszono następujące referaty:

  • o. Marian Kanior OSB, Końcowe dzieje męskich klasztorów mniszych pod zaborem rosyjskim
  • Piotr Paweł Gach, Przyczyny i rezultaty kasat zakonnych w Cesarstwie Rosyjskim w latach 1832–1843
  • Irena Wodzianowska, „Rozpatrywałem z przyjemnością”. Ukaz carski o „zniesieniu niektórych klasztorów rzymskokatolickich” z 19 VII 1832 r.
  • Aleksander Krzysztof Sitnik OFM, Udział bernardynów w Powstaniu Listopadowym i popowstaniowe losy klasztorów
  • o. Marek Miławicki OP,Udział dominikanów w Powstaniu Listopadowym na ziemiach zachodnich Cesarstwa Rosyjskiego i represje władz carskich.
  • Irena Wodzianowska, Rozporządzenia władz świeckich odnośnie majątku nieruchomego skasowanych klasztorów w guberniach kijowskiej, podolskiej, wołyńskiej w latach 1832–1834

Po ich prezentacji prof. T. Ciesielski wskazał na podstawowe kwestie związane ze znaczeniem i motywami przeprowadzenia kasat klasztornych, a następnie zaprosił obecnych do dyskusji. Obok szczegółowych pytań do referentów, poruszono wiele ważnych problemów metodologicznych związanych z badaniami nad przebiegiem i skutkami kasat klasztornych. Prof. Piotr Paweł Gach zwrócił uwagę, że dla tego rodzaju badań nie wystarczy oparcie się na jednym rodzaju przekazu, a fakty zawarte w raportach generał-gubernatora i ukazach carskich należy zestawiać z innymi źródłami dotyczącymi przejmowania kościołów klasztornych. Zwrócił również uwagę na konieczność typologicznego ujęcia zagadnień związanych z kasatami klasztornymi, co umożliwi badania porównawcze. Prof. P. P. Gach pogratulował również prof. M. Derwichowi pomysłu konferencji oraz projektu, które skupiają rozproszone inicjatywy i koordynują badania naukowe.

Odnosząc się do wygłoszonych referatów, prof. M. Derwich zwrócił uwagę, że kasaty były przeprowadzane wówczas, kiedy władze mogły liczyć na przyzwolenie społeczne dla swych działań. Wskazał również na konieczność pogodzenia metody syntetycznej i analitycznej w prowadzonych badaniach i postulował powrót do źródeł, zwłaszcza materiałów kasacyjnych i dokumentacji urzędowej, dla właściwego zrozumienia ukazów kasacyjnych, oraz, z powodu ogromu materiału źródłowego, do stosowania metody sondażów. Pierwszy dzień obrad zakończyła wspólna kolacja uczestników konferencji.

 

DZIEŃ DRUGI

Pierwszej sesji przedpołudniowej przewodniczył prof. Piotr Paweł Gach. Wygłoszono podczas niej następujące referaty:

  • Małgorzata Kośka, Działalność delegacji polskiej w Komisji Mieszanej Specjalnej (1921–1927) w zakresie rewindykacji zbiorów archiwalnych i bibliotecznych
  • Waldemar Rozynkowski, Powstanie bezhabitowego zgromadzenia sióstr serafitek jako przykład reakcji na represje wobec zakonów w zaborze rosyjskim
  • Jerzy Kuzicki, Zakonnicy z klasztorów położonych na tzw. ziemiach zabranych jako uczestnicy Wielkiej Emigracji (1831–1863)
  • Tomasz Ciesielski, Stan zachowania i wykorzystanie budynków poklasztornych w guberni wołyńskiej w latach 70. XIX w.

Na zakończenie tej części obrad prof. P. Gach podsumował zaprezentowaną tematykę i raz jeszcze zwrócił uwagę na wartość projektu „Dziedzictwo kulturowe po klasztorach skasowanych…”, stawiającego wiele ważnych i nierozstrzygniętych problemów badawczych. Podczas dyskusji jako pierwszy zabrał głos o. prof. Roland Prejs, zwracając uwagę dr. Jerzemu Kuzickiemu, że wspomniany przez niego w referacie zakonnik Romanowski w ramach represji przeniesiony został do Winnicy. Dr Witalij Rosowski dopowiedział w kwestii skasowanych klasztorów Łucka, że brak zagospodarowania tych obiektów po kasacie mógł wynikać z tego, że znaczna ich część mniej więcej w tym czasie została prawie kompletnie zniszczona podczas nawiedzających Łuck pożarów. Prof. M. Derwich zwrócił uwagę, że wystąpienie p. Małgorzaty Kośki pokazuje, jak daleko powinny sięgać badania nad represjami względem klasztorów, ale również nad ich skalą. Przypomniał również, że proces kasat wymusił w pewnym stopniu niektóre zachowania, jak stworzenie zgromadzeń ukrytych, ale też nie w każdym wymiarze był tak radykalny, jak na zachodzie Europu, gdzie, jak na przykład we Francji, niechęć do Kościoła była tak duża, że wiele obiektów klasztornych zostało wręcz zrównanych z ziemią. Prof. P. Gach przypomniał konieczność dopasowania terminologii naukowej, a także sposobu opracowywania i wizualizacji danych zbieranych podczas kwerend.

Kolejną sesję prowadził prof. Waldemar Rozynkowski.W jej trakcie wygłoszono następujące referaty:

  • Ryszard Mączyński, Powstaniowe i popowstaniowe losy warszawskich pijarów (1830–1866)
  • Witalij Rosowski, Kasata rzymskokatolickich klasztorów 1832 roku na Podolu, Wołyniu i Kijowszczyźnie: przyczyna, przebieg, skutki
  • Grzegorz Pisarski, Śląskie echa ukazu carskiego o kasatach klasztorów z 1832 r.
  • Emilia Ziółkowska, Działalność budowniczych rządowych w świetle likwidacji klasztorów rzymskokatolickich po 1831 roku
  • ks. Franciszek Wolnik, Sekularyzacja opactwa cysterskiego w Wistyczach

Dyskusja dotyczyła szczegółowych kwestii wynikających z zaprezentowanych referatów.

 

Pierwszej sesji popołudniowej przewodniczył o. prof. Roland Prejs OFMCap.

Wygłoszono następujące referaty:

  • Anna Szylar, Bernardynki lubelskie i ich klasztor (1832–1864–1885)
  • Zdzisław Włodarczyk, Polityka władz wobec zgromadzeń zakonnych w Prusach Południowych 1793–1806
  • ks. Janusz Królikowski, Kasaty klasztorów trynitarskich na terenie zaboru rosyjskiego
  • Anna Gąsior, Klasztor Trynitarzy w Krywiczach i jego losy
  • Mirosława Sobczyńska-Szczepańska, Losy potrynitarskich zespołów architektonicznych z terenu zaboru rosyjskiego

W dyskusji odpowiedziano na wiele szczegółowych pytań do referentów.

Ostatnią sesję tego dnia moderował ks. prof. Janusz Królikowski.

Wygłoszono następujące referaty:

  • Czesław Hadamik, Porozbiorowe losy klasztoru Wizytek w Lublinie (1809–1918) (komunikat)
  • Zbigniew Grzegorz Jędrychowski, Dlaczego w roku 1831 zlikwidowano dominikańską szkołę w Nowogródku?
  • o. Roland Prejs OFMCap, Kasata klasztorów kapucynów na ziemiach zabranych – pokasacyjne losy kapucynów
  • Denis Rusnak, Monastery bazylianów w Wielkim Księstwie Litewskimna początku XIX w.
  • Iwona Pietrzkiewicz, Działalność komitetów do podziału bibliotek poklasztornych na terenie guberni północno-zachodnich byłego WKL po powstaniu listopadowym

Ciekawa dyskusja dotyczyła szczegółowych problemów wynikających z przedstawionych zagadnień.Następnie dyskusja naukowa przeniosła się do kuluarów i była kontynuowana podczas uroczystej kolacji

DZIEŃ TRZECI I CZWARTY

Pierwszej sesji sobotniej przewodniczył prof. Ryszard Mączyński. W trakcie jej trwania wygłoszono następujące referaty:

  • Elżbieta Bylinowa, Dokumentowanie strat bibliotek klasztornych na przykładzie księgozbioru kanoników regularnych laterańskich z Mostowa
  • Marianna Czapnik, Wędrówka starych druków proweniencji klasztornej z warszawskiej biblioteki uniwersyteckiej po Powstaniu Listopadowym – historia i informacja o ujawnionych egzemplarzach
  • Marek Derwich, Losy księgozbioru wywiezionego przez B.S. Lindego z dawnego opactwa benedyktynów na Łysej Górze po 1831 roku
  • Anna Dymmel, Z dziejów księgozbioru lubelskiego klasztoru Bonifratrów. Darowizna doktora Józefa Szteina dla Bonifratrów lubelskich w 1830 r. i dalsze losy biblioteki
  • Małgorzata Milecka, Iwona Brankiewicz, Ewelina Widelska, Klasztor benedyktynek w Drohiczynie – ewolucja przekształceń przestrzennych zespołu klasztornego po ukazie carskim z 17 VII 1832 r
  • Jerzy Kaliszuk, Średniowieczne rękopisy w przedwojennym zasobie Biblioteki Narodowej jako przedmiot badań
  • Agnieszka Fluda-Krokos, Losy biblioteki puławskiej Czartoryskich w świetle rękopisów dotyczących majątku rezydencji z lat 1830–1878 (ze zbiorów Biblioteki Książąt Czartoryskich)
  • ks. Andrzej Kwaśniewski, Księgi liturgiczne zachowane w bibliotece bożogrobców w Miechowie (XVII–XVIII w.)
  • Krzysztof Mastykarz, Zbiory archiwalne w Archiwum Diecezji Kieleckiej w Kielcach dotyczące klasztorów męskich i żeńskich w XIX wieku

Podczas dyskusji w trakcie tej części obrad oraz na jej zakończenie referencji odpowiedzieli na pytania słuchaczy odnośnie zaprezentowanych badań.

Ostatniej części obrad przewodniczyła dr Anna Szylar. Wygłoszono następujące referaty:

  • Maria Pidłypczak-Majerowicz, Straty bibliotek zakonnych w wyniku represji po powstaniu listopadowym
  • Robert Stępień, Losy zbiorów poklasztornych benedyktynów z Sieciechowa po 1819 roku
  • Angelika Modlińska-Piekarz, Rękopisy po klasztorach skasowanych i materiały na temat kasat klasztornych w zbiorach rękopiśmiennych Biblioteki Uniwersyteckiej KUL
  • Cezary Jastrzębski, Dwukrotna kasata klasztoru w Piotrkowicach w pierwszej połowie XIX wieku

Po dyskusji nad ostatnimi odczytami o. prof. Roland Prejs dokonał podsumowania całej merytorycznej części konferencji. Zwrócił uwagę, że zbiory określane jako dziedzictwo materialne po skasowanych klasztorach są niekompletne i rozproszone, ale, jak pokazała ta konferencja, nie tak znikome, jak można było przypuszczać. W związku z tym bez wątpienia warto, aby stały się one przedmiotem dalszych badań pogłębionych. Podobnie jak tzw. dziedzictwo duchowe, które stanowi odrębny problem badawczy, niemniej wart analizy.

Na zakończenie głos zabrał prof. M. Derwich, który podziękował uczestnikom konferencji, jednocześnie zachęcając do współpracy przy realizacji projektu badawczego, publikowania swoich prac badawczych w czasopiśmie „Hereditas Monasteriorum” oraz w oddzielnej serii wydawniczej „Dziedzictwo Kulturowe”.

Po wysłuchaniu ciekawej zapowiedzi niedzielnego objazdu naukowego, przygotowanego przez dr. Cezarego Jastrzębskiego, referenci udali się do Pustelni Złotego Lasu, gdzie mogli zobaczyć skasowany kompleks pokamedulski.

Ostatnim elementem konferencji naukowej był objazd szlakiem skasowanych klasztorów. W niedzielę uczestnicy mogli zwiedzić klasztor pocysterski w Koprzywnicy oraz zobaczyć klasztory: dominikański, pojezuicki, poduchacki, poreformacki i pobenedyktyński w Sandomierzu oraz zwiedzić tamtejszą katedrę, a także, dzięki uprzejmości Dyrektora Muzeum Diecezjalnego w Sandomierzu – współpracownika Projektu „Dziedzictwo kulturowe…” – zobaczyć eksponaty po skasowanym klasztorze benedyktynek.

Druk:

W przygotowaniu, przewidywany termin wydania – 2017 r.

1410 Views since 27 V 2015 1 Views Today
1410 Views since 27 V 2015 1 Views Today
Top